ائليميزين سئويملي طنّازي؛ اوستاد حميد آرش‌آزاد

كريم قربانزاده

 

دونيا خالقلارينين هر بيري، اؤزونه مخصوص بير صفته شهرت تاپيبديرلار. نمونه اوْلاراق: اسكاتلندلي‌لر چيليسليگه، انگليسي‌لر اقتصادي فيكرلي انسانلارا، فرانسه‌لي‌لر اينجه‌ليگه و... آذربايجان خالقينا ايسه مخصوص بير صفت آختارساق، شبهه‌سيز كي اوْ صفت بو خالقين طنازليغي و طنز سئوه‌رگيلي‌دير.

ساتيرانين مختلف قول‌لاري بيزيم خالقيميزين حياتيندا اؤز درين ايزلريني قوْيوب و معاصر دؤورده آذربايجان ادبياتي خزينه‌سي‌نين بو پارلاق جواهري ملانصرالدين مكتبي‌نين بانيسي «جليل محمد قليزاده»‌نين آدي‌لا باغلي‌دير.

آذربايجان ساتيراسي‌نين آتاسي «ميرزه‌‌ علي‌اكبر صابر»‌ده ملانصرالدين مكتبي‌نين يئتيرمه‌لريندن اوْلوب، دونيا سويّه‌سينده شهرت قازانيب و اؤلمز آذربايجان شخصيتينه چئوريليبدير. صابرين تكجه اوْتايدا يوْخ، ايران خالقلاري‌نيندا سياسي- اجتماعي حياتيندا بؤيوك تأثيري اوْلوبدور. صابرين شرفلي دوامچيسي «معجز شبستري» چوْخ اينجه‌ليكله بو يوْلو اؤزونه مخصوصلوقلا ادامه وئريب، اثرلري خالق ايچينده سئويله- سئويله اوْخونوب و قارشيلانيبدير.

آذربايجان خالقينا مخصوص ساتيرا، عاشيق ادبياتيميزدادا گؤزل نمونه‌لري نمايش ائتديرير. مثال اوچون دده علعسگرله آنا خانيمين ماجراسي و يا عاشيق قشمين بير چوْخ شعرلرينده اوْلان طنز احوالاتي و باشقا نمونه‌لري‌ده آد آپارماق اوْلار. حتي گونده‌ليك حياتيميزدادا طنزين اؤز يئري، اؤز دادي- دوزو واردير. طنزيميز بو گونده شهرلرده، كندلرده و اؤلكه‌ميزين ياخين و اوزاق يئرلرينده تزه‌لنير، مايالانير، گوجلنير و دوام تاپير.

آذربايجان خالقينا مخصوص طنز، دونيا ملت‌لرينين آراسيندا تايي آز گؤرونن طنزدير. عسگرانلي‌لار، مستجاب الدعوه‌لر و حاجي‌زاده‌لرين حاضرجوابليغي، شنليك پايلاماقلاري، طنازلاريميزين اجتماعي مسئله‌لري طنز ديلي‌له دئمكلري‌نين گؤزل نمونه‌لريندندير.

خالقيميز تاريخ بوْيو طنز روحيه- احوالاتيندان بوشالماييبدير. روس استيلاچي‌لاري آذربايجاني اشغال ائدن زمان، بابالاريميز هر بير روس عسگرينه بير قارپيز وئريب، اوْنلارين پئيسرلرينه سالاندا؛ و ايران- عراق محاربه‌سينده اؤز ايشين گؤروب، اجتماعي وظيفه‌سيني اونودماييبدير. «عينالي يا گئدنميس/... نيليسن؟!»

بئله بير معنوي ثروته مالك بير خالق هر زامان اؤزونه لايق بالالار بئجرديب، بو ثروتي گونو- گوندن غني‌لنديريبدير. بو گون «كوره‌باشي اوشاغي» طنزيميزين ذيروه‌سيندن گزن و شعريميزين فخري اوستاد «حميد آرش‌آزاد» اؤز گؤزل اثرلريني قيلينجا چئويريب، جامعه‌نين عيب‌لريني، چيركينليكلريني قيلينجلايير.

«آرش» نقصانلاردان بير تابلو چكير و طنزين مختلف فوْرمالاريندان استفاده ائديب، خالقين گؤزو اؤنونده نمايشه قوْيور. اوْ خالقي يالنيز گولمگه يوْخ، گوله- گوله دوشونمه‌گه، آييلماغا، اؤز حاقلاريلا تانيش اوْلماغا سسله‌يير.

اوستادين خوشبختليگي اوندان عبارتديركي اوْ طنزين تاريخيني ياخشي بيلير و بير باجاريقلي ژورناليست اوْلاراق، ايكي ديلده (آذربايجانجا و فارسجا) يازير و اثرلري بير چوْخ آذربايجان و فارسجا چيخان روزنامه‌لرده و مجله‌لرده دفعه‌لرله چاپ اوْلور و سئويله- سئويله اوْخونور.

گونده‌ليكلرده يازماق، خالقين حياتيندا كئچن موضوعلاري هرگون طنزه چكمك چوْخ چتين و آغير بير ايشدير. آنجاق آرش بو چتين ايشين عهده‌سيندن لاييقينجه گلير. اونون طنز قيلينجي ظولمون، عدالتسيزليگين، قارا گونلرين باغريني يارير، مظلوملارا، قارانليقدا قالانلارا، حاقي تالانانلارا ايشيق گولوشو بخش ائدير.

اوستاد آرش‌دن ايندييه‌دك ايكي كتاب چاپ اولوبدور: «جيزيقدان چيخما بالا» و «جولو جولويا قالمادي» عيني حالدا «امين» روزنامه‌سي اونون گونده‌ليك طنزلرينين ناشري‌دير و «گل آغا» مجله‌سينينده ثابت امكداشلاريندندير. بونلاردان علاوه اونون اثرلري بير چوخ روزنامه و مجله‌لرده، اوْ جمله‌دن: مهد آزادي، عصر آزادي، پيام روز، آذري، خداآفرين و... كيمي‌لرده يايليبدير.

من امينم، آرش‌آذربايجان آزاد طنزينده دائما ياشاياجاق، دايما اؤز عطرين، اؤز رنگين، اؤز ايزين ساتيراميزدا قوْياجاقدير. آرشه سعادت و جان ساغليغي ديله‌مكله، اوْنون آرزوسونا قوْشولوب، ائليميزين گولمه‌سيني، خالقيميزين آرزولارينين چيچكلنمسيني و اميدلرينين باهارلانماسيني آرزولاييريق.